• Category
  • Date

    2 April

iOS, Android ve UX Açısından Alt Menü (Bottom Navigation) Sürüncemesi

Spotify’ın Android güncellemesinden sonra gelen alt menü yapısı. (görsel kaynak: 9to5google.com)

Ürün yöneticisi Raskolnikov baltasıyla birlikte soğuk bir kış akşamında tasarımcıların bulunduğu odaya girdi ve sessizce fısıldadı: “Tanrı aşkına butonları alt tarafa koysak nasıl olur? En azından benim için?” Ve hikâye böyle başladı. Şaka bir yana, uzun süredir aklımı kurcalayan, olsa bir dert olmazsa başka bir dert olan, atsan atılmaz satsan satılmaz (lütfen Letgo girme araya) bir konu hâline geldi: Alt Menü (Tab Bar, Bottom Bar, Navigation Bar, Bottom Navigation vb. -Picasso’nun bile bu kadar ismi yok-)

Facebook’un iOS Uygulaması

iOS Cihazlarda Alt Menü

iOS işletim sistemi ile ortaya çıkan alt menünün geçerli nedenleri vardı.

  1. Ekran boyutlarının artık baş parmağın kolayca ulaşamayacağı kadar büyümesi,
  2. Yapılan araştırmalara göre kullanıcıların %49’u telefonda tüm işlemleri baş parmağı ile yapması,
  3. Kullanıcı uygulamanın içerisinde kaybolmasın ve nereye gideceğini, nerede olduğunu anlayabilsin diye bir navigasyon menüye ihtiyaç duyulması,
  4. Uygulamanın temel işlevlerini bir yan menüye saklamadan kullanıcıya göstermek istemesi.
Yeşil: En rahat ulaşılan kısım. Sarı: Gerilmeyi gerektiren. Kırmızı: Telefonun eldeki konumu değişmek zorunda. Image Source: uxmatters

Ben şahsen bu nedenlere baktığımda iOS işletim sistemindeki uygulamalar için çok mantıklı buluyorum. Özellikle Android telefonlarındaki gibi Geri tuşu olmadığı için büyük boyutlu telefonlarda (iPhone 6 Plus gibi) bir önceki menüye dönmek için telefonun elinizdeki konumunu değiştirmek zorunda kalıyorsunuz. Bu da baş parmakla kullanma rahatlığını bozmak demektir. Kullanıcının rahatını bozarsan üzer seni. Lütfen.

Material Design kılavuzundaki Bottom Navigation kısmından bir görsel.

Android Cihazlarda Alt Menü

İşte zurnanın zırt dediği yere geldik. Aslında bundan bir yıl öncesine kadar Google da benim gibi düşünüyordu ama ne olduysa sonradan Material Design da Bottom Navigation’u Guideline’ına ekledi. Evet, bu son bir yıl içinde oldu. Önce Google+ ve Google Fotoğraflar ürünlerinde kullandı, sonra da nasıl kullanılması gerektiğini yazdı. Buna göre;

  1. 3 ile 5 arasında temel işlev koyacaksanız alt menü kullanın, bu durumda 2 temel işleve yönlendirecekseniz üst sekme olarak kullanın.
  2. Kaydırılabilir yapmayın, 5’i geçmesin.
  3. Sadece ikon kullanacaksanız evrensel ikonlar kullanmaya çalışın, kullanıcının hangi sekmede olduğunu açıkça belirtin.
  4. Farklı renkler kullanmayın.
Google tarafından alt menü için bir öneri daha. Evet tarafından.

Sevgili Google, iyi hoş ama ben ısrarla söylüyorum; alt menü (bottom navigation) deneyiminin sistem butonları yüzünden Android cihazlarda sağlıklı çalıştığını düşünmüyorum. Yaklaşık 15 kadar Instagram-Android kullanıcısına sorduğumda ise çoğu zaman alt menüye tıklayacakken hemen altındaki sistem butonlarına tıkladığını söylediler. 12’si bunu sıklıkla yaşadığını söyledi. Samsung gibi bazı Android cihazlı telefonlar sistem butonu olarak değil de telefonun üstünde konumlandırıyor. Yani tuş olarak. Eğer tüm Android cihazlarda sistem butonları öyle kullanılacaksa alt menü kullanışlı olur. Ama alt menüdeki “Profilim” sekmesine tıklayacağım diye yanlışlıkla uygulamadan çıkıyorsam (sistem butonundaki “işlemler” menüsü hemen altında çünkü) bu kullanıcı deneyimi olarak başarısız bir deneyimdir. Ürün ekibi olarak kullanıcının uygulamadan çıkmasını ister miyiz?

Instagram’ın alt menü yapısı. Sistem butonlarının tıklanma alanını kırmızı daireler ile gösterdim.

Spotify’ın Android Güncellemesi: Hamburger Menü’yü Öldürdük, Alt Menü Hoşgeldin

Aslında bu konuyu yazmayı uzun zamandır düşünüyordum ama son olarak çok başarılı bulduğum Spotify’ın yeni güncellemesinde hamburger menüyü kaldırıp alt menü getirmesi beni yazmaya iten sebep oldu. Bu konuda epey araştırma yaptım. Uzun zamandır da üstüne düşündüğüm bir konuydu. Birçok makale okudum. Bu konuda hâlâ net bir görüş yok diyebilirim. Sadece ortaya vaka sunuluyor ve sonuç olarak ikisinin de kullanılabileceği yazıyor çoğu makalede. Spotify’ın bu radikal kararı ise bazı Android kullanıcılarını eminim ilk başta üzecektir. Karışık gelecektir. Çünkü henüz Android uygulamalarının çoğunda alt menü deneyimi yok. Evet, temel işlevleri ek bir dokunmaya ihtiyaç duymadan kullanıcıya sunmak bir artıdır ama Profilim’i ve Ayarlar’ı Kitaplığım sekmesinin altına koymak da en az onun kadar yanlıştır. Büyük bir ironi var burada. Kullanıcıya daha kolay bir deneyim sunarken Profilim’i ve Ayarlar’ı Kitaplığım’ın içine saklıyorsun. Tabii şunu diyebilir Spotify cephesi: “Uygulamamızın en büyük özelliği şarkı dinlemek ve playlist oluşturmak o yüzden kullanıcı profiline ya da ayarlara sıklıkla gitmeyecektir. Gitmek isterse de biraz kurcalayarak bulsun.” Doğru mu? Hayır. Ne olabilirdi peki? Üst kısımda sadece bulunulan sayfanın adı yazıyor. Sağ ve sol taraf boş. Sağ taraf ya da sol tarafa bir kullanıcı ikonu yerleştirilebilir ve kullanıcının istediği zaman profiline ya da ayarlara gitmesine olanak sağlanır. (Youtube sağ üstte “More” ikonu kullanıyor mesela)

Ayrıca Airbnb gibi başarılı uygulamaların da Android versiyonu tıpkı iOS tasarımının aynısı. Airbnb de uzun süredir alt menü kullanıyor Android’de. Ama Airbnb’nin alt menü yapısı, Instagram’ın alt menü yapısından daha iyi konumlandırılmış diyebilirim. Hem sekmenin adı (label) yazıyor altında hem de yükseklik olarak daha uzun ve daha kolay ulaşılabilir.

(görsel kaynak: pttrns.com)

Facebook’un Alt Menü Yerine Üst Sekme Kullanması

Facebook bir süre alt menüyü Android için de denediyse -testlerde olumlu sonuç alamadı ki- sekmeli yapıya döndü ve uzun süredir sekmeli bir yapı var Android’de. Bir diğer ürünü Messenger’da da öyle. Tıpkı Youtube gibi. Youtube da uzun zaman önce hamburger menüyü kaldırdı ama alt menü değil de üst menü olarak kullanarak sekmeler arasında swipe ile geçiş imkânı sağladı. Facebook ve Messenger yapısı da aynı böyledir. Nedeni çok basit: Baş parmakla kullanılan bir uygulamada sekmeler arasında kolayca geçiş yapabilmek için ekranların kaydırılabilir olması gerekir. Bu da kullanıcının elindeki telefonun konumunun değişmemesi demektir. Yani Spotify böyle radikal bir karar alırken Facebook gibi bir dev hâlâ Android için alt menüyü kullanmıyor. İleride güncelleme gelir, orası ayrı.

Sonuç

Bana öyle geliyor ki, uygulamalar Android için de yavaş yavaş alt menüyü kullanmaya geçecek. iOS için kesinlikle olması gereken bir yapı iken Android tasarımı için hâlâ emin değilim. Evet, Google’ın Material Design Guideline’ında anlatmasına rağmen emin değilim. Eğer bir gün sistem butonları ekrandan ayrı olarak konumlandırılırsa alt menünün Android için de kullanışlı bir yapı olduğunu söyleyebiliriz. Ve son olarak alt menü kullanılıyor diye hamburger menü düşmanlığı yapmayı doğru bulmuyorum. O zaman işte Spotify örneğindeki gibi Kitaplığım’ın altına Profilim ve Ayarlar’ı koyarsınız. Yakın zamanda yeniden güncelleme geleceğine de eminim 🙂

Bekleyip görelim.

If you want to read the English version of this article please click here.

24 Nov 2016